Открыть главное меню

Шаблон:Серпасыс абу

Бараксанов Геннадий Григорьевич
Чужан лун:

1934-ӧд вося кӧч 12-ӧд лун(1934-09-12)

Чужанін:
Кулан кад:

1997-ӧд вося рака 16-ӧд лун(1997-03-16) (62 арӧс)

Канму:
Мыйся уджыс:

учёный

Бараксанов Геннадий Григорьевич (комиӧн Гриш Гень) (19341997) – зэв тӧдчана коми туялысь, нималана лингвист. Сылӧн ки улысь петіс сёысь унджык наука удж. Сійӧ вӧлі ыджыд наука форумъяс котыртысьӧн, тӧлка, вежӧра велӧдысьӧн, миян республикаын, мукӧд финн-йӧгра республикаясын да суйӧрсайса финн-йӧгра туялысьяс костын пыдди пуктана мортӧн. Сійӧ пуктіс ыджыд пай коми филология наука сӧвмӧмӧ. Вӧлі Сыктывкарса канму университетын медводдза велӧдысьяс лыдын.

Олан туйПравить

Геннадий Григорьевич Бараксанов чужис 1934 вося кӧч тӧлысь 12 лунӧ Сыктывкарын. Кык во мысти семьяыс вуджӧ овны Сёська сиктӧ, кӧні и колис туялысьлӧн челядьдырыс. Мамыс, Мария Ивановна, 1910 воӧ чужӧм, вӧлі Шошкаса совхозын уджалысьӧн. Батьсӧ Геннадий Григорьевич абу тӧдлӧма. Бараксанов Григорий Прокопьевич кувсьылӧма 1938 воӧ, сылы вӧлӧма сӧмын 27 арӧс. Мамыс колис ӧтнас куим челядькӧд. Сьӧкыд вӧлі сиктса челядьдыр: ковмыліс велӧдчыны, уджавны совхозын да нӧшта гортын. Война кадся сьӧкыдторъяс вылӧ видзӧдтӧг, Геннадий пыр бура велӧдчис да нӧшта отсаліс чоя-вокыслы.

1949 воӧ помаліс Сёськаса сизимвося школа да пырис Сыктывкарса педагогическӧй училищеӧ. Велӧдчӧмыс сетчис кокньыда, да 1953 воӧ сійӧ пырӧ велӧдчыны Коми Канму Педагогическӧй Институтӧ, история-филология юкӧнӧ, кодӧс помалӧ 1958 воӧ да лоӧ коми кыв да литература, роч кыв да литература велӧдысьӧн. Студенталігӧн на Геннадий Григорьевич казяліс, мый сійӧс кыскӧ туялан уджӧ.

Но пыр жӧ аспирантураын велӧдчыны эз артмы. 1958 восянь 1960 воӧдз Геннадий Григорьевич Бараксанов служитіс армияын Свердловск карын, да вӧлі младшӧй лейтенантӧн КГБ органын. Сэк кадӧ тайӧ вӧлі элитнӧй войскаӧн, кытчӧ бӧрйылісны медбур зонъясӧс, «коммунизм пуктысьясӧс», спортсменъясӧс. Татшӧмӧн и вӧлі Геннадий Григорьевич, школаын на сійӧ пырис комсомолӧ, институтын, коймӧд курсын вӧлі коммунистическӧй партияӧ пырӧм могысь кандидатӧн, 1957 восянь КПСС-ӧ пырысь.

Армияысь воӧм бӧрын заводитӧ уджавны Коми небӧг лэдзанінын, видзму литература юкӧнын редакторӧн. Недыр мысти пырӧ СССР-са наука академиялӧн Коми филиалса аспирантураӧ. Репетиторъяс отсӧгӧн велӧдӧ удмурт, мадьяр да немеч кывъяс.

Мӧскуаын велӧдчигӧн Г.Г. Бараксанов гӧтрасис да 1963 воӧ сылӧн чужис ныв Галина. Аспирантура помалӧм бӧрын кольӧ семьясӧ да воӧ Сыктывкарӧ, 1963 восянь 1967 воӧдз уджалӧ Коми филиалса кыв да литература юкӧнын, младшӧй научнӧй сотрудникӧн. Сыктывкарын Г.Г. Бараксанов лӧсьӧдӧ выль семья. Тайӧ кадсянь олӧм да туялан уджъяс вӧлі топыда йитчӧмаӧсь Коми мукӧд да коми кывкӧд.

1993 воӧ пенсия вылӧ петӧм бӧрын недыр кад уджаліс национальностьяс делӧяс кузя министерствоын.

Кувсис Г. Г. Бараксанов 1997 вося рака тӧлысь 16 лунӧ, кор сылӧн мамыс вӧлі ловъя на, гуалісны Сыктывдін районса Сёська сиктын.

Наукаын пайПравить

Öшым 1-дза лунсянь Геннадий Бараксанов велӧдчӧ Мӧскуаын СССР-са наука академиялӧн Кыв туялан Институтын, кытчӧ сійӧс мӧдӧдісны куим во кежлӧ. Институтын научнӧй веськӧдлысьӧн индӧны мир пасьтала нималана, тӧдчана туялысь, финно-угровед, филологияса доктор, Василий Ильич Лыткинӧс.

Кыв туялан институт ёна отсаліс Геннадий Григорьевичлы сӧвмыны кыдз туялысьлы. Став аслас олӧмсӧ сійӧ кутіс топыд йитӧдъяс став том туялыськӧд, кодкӧд сійӧ велӧдчис да тӧдмасис институтын. Татчӧ пырисны туялысьяс Мӧскуаысь, Ижкарысь, Йошкар-Олаысь, Ужгородысь, Саранскысь да мукӧд карысь. Нуӧдліс ёртъяссӧ аслас радейтана Сёська сиктӧ, тӧдмӧдліс коми войтыркӧд да сылӧн оласногӧн. Г.Г. Бараксановлӧн вӧліны зэв нималана велӧдысьяс: В. И. Лыткин, Б. А. Серебренников, К. Е. Майтинская да мукӧд тӧдчана финно-угровед. Геннадий Бараксанов гижӧ «Коми литературный язык, история его формирования и диалектная основа» тема вылӧ кандидатскӧй диссертация, кодӧс дорйӧ 1964 вося лӧддза-номъя тӧлысь 26 лунӧ.

1970 вося косму тӧлысь 1-дза лунӧ Сыктывкарын вӧлі артмӧдӧма Кыв, литература да история институт Альберт Ванеев юрнуӧдӧм улын. Вӧлі дасьтӧма кык юкӧн: кыв, литература да фольклор юкӧнӧн веськӧдліс А. Е. Ванеев, кыв юкӧнӧн - Г. Г. Бараксанов. 15 во туялысь сетіс Кыв, литература да история институтса кыв юкӧнлы. 1972 воӧ СССР-са наука академиялӧн Президиум сетӧ сылы старшӧй научнӧй сотрудниклысь ним. Г. Г. Бараксанов эз уджав сӧмын ӧти наука нырвизьын, сійӧ нӧшта окотапырысь туяліс коми сёрнисикасъяс, республикаысь сикт сёрни, велӧдіс кыв история да ӧнія кадӧ кыв сӧвмӧм. Унаысь ветліс экспедицияясӧ кыдз республикаын, сідз и Jмскса да Кола кӧджса комияс дорӧ. Унаӧн тӧдӧны Г. Г. Бараксановӧс кыдз делӧвыв кабала коми кыв вылӧ вуджӧдысьӧс, журнал да газет статьяяс гижысьӧс, радио да телепередачаса гӧсьтӧс.

Велӧдӧмын пайПравить

Г.Г.Бараксанов пуктіс ыджыд пай коми кыв видзӧмӧ, сӧстӧммӧдӧмӧ, кыв нормаяс сӧвмӧдӧмӧ.

Г.Г.Бараксанов лыддыссьӧ и Сыктывкарса Канму Университетын коми кыв да литература кафедра пуктысьӧн-сӧвмӧдысьӧн. 1972-1980 воясӧ сійӧ уджаліс университетын А.К. Микушевкӧд ӧтшӧтш. Медводдза кадӧ Г.Г. Бараксанов лыддис пӧшти став курссӧ: «Основы финно-угорского языкознания», «Современный коми язык. Морфология», «Лексикология и лексикография коми языка», спецкурсъяс, семинаръяс, нуӧдіс студентъяслысь курсвывса да дипломнӧй уджъяс.

Öнія кадӧ сылӧн «быдтасъясыс» - велӧдысьяс, туялысьяс, журналистъяс пӧсь сьӧлӧмсянь казьтылӧны аслас вежӧра, тӧлка велӧдысьӧс. Ыджыд пай Г.Г. Бараксанов пуктіс нӧшта том туялысьяслы туй восьтӧмын. Коми наука шӧринын сылӧн веськӧдлан кадӧ вӧлі дорйӧма уна кандидатскӧй диссертация, ӧнія кадӧ тайӧ тшӧтш нималана туялысьясӧн, на пиӧ пырӧны: А. Н. Ракин, В. А. Ляшев, Л. М. Безносикова, Т. И. Прокушева, З. П. Ануфриева, Н. Д. Манова, Г. В. Федюнева, Е. А. Айбабина, Г. А. Некрасова, Е. А. Цыпанов.

Медшӧр уджъясПравить

Унджык туялан уджыс йитчӧма коми гижӧда кыв нормируйтӧмлы. Тайӧ нырвизь улӧ и веськалӧны татшӧм уджъяс, кыдз

  • История коми лексикографии (дореволюционный период) (ки помысь гижӧм, Коми наука шӧринса архив)
  • История коми литературного языка (ки помысь гижӧм, Коми наука шӧринса архив)
  • Присыктывкарский диалект и коми литературный язык ( М., 1971, Т.И. Жилинакӧд ӧтшӧтш)
  • История коми литературного языка и проблемы языковой нормы (Сыктывкар, 1986)

да уна мукӧд наука статья. Сійӧ пуктіс ыджыд пай школаса программаяс да небӧгъяс лӧсьӧдӧмӧ. Е.Г.Артемовакӧд сійӧ дасьтіс коми кывйысь 4-7 классъяслы небӧг. Нӧшта и гижис вузын велӧдчысьяслы пособиеяс да небӧгъяс, на лыдӧ и пырӧ «Современный коми язык. Лексикология» (М., 1985).

НаградаясПравить

  • Коми АССР-са Медвылыс Сӧветса Президиумлысь Почёт грамота (1980)
  • Коми АССР-са Министръяс Сӧветлысь Почёт грамота (1984)
  • Коми Республикаса наукаын нимӧдана уджалысь (1994).